Het geïntegreerd woon- en energieloket: maak er meer van dan een verplichting

De Vlaamse overheid brengt de bestaande woonloketten van gemeenten en energieloketten van Energiehuizen samen in één geïntegreerd woon- en energieloket. Zo krijgen inwoners één aanspreekpunt en worden vragen over renovatie, woningkwaliteit en energieprestatie vanuit een samenhangend perspectief benaderd. De krijtlijnen voor de financiering en taakverdeling van de Energiehuizen liggen vast. In 2027 moeten gemeenten die vertalen naar concrete afspraken. Welke taken nemen ze zelf op? Wat besteden ze uit aan het Energiehuis of het IGS? Hoeveel investeren ze in bijkomend energieadvies en begeleiding? Tegen 30 september 2027 moeten gemeenten hun afspraken met het Energiehuis vastleggen in een overeenkomst. Dat maakt 2027 een belangrijk voorbereidingsjaar. De keuzes die nu worden gemaakt, bepalen niet alleen hoe het loket georganiseerd wordt, maar ook welke inwoners het bereikt en welke ondersteuning het kan bieden.

Een geïntegreerd woon- en energieloket organiseren, vraagt samenwerking over gemeentegrenzen, organisaties en beleidsdomeinen heen. Maar regionale samenwerking leidt niet vanzelf tot een betere dienstverlening. Uit gesprekken die Levuur voerde met burgemeesters, schepenen, directies en intercommunales blijkt dat er veel vertrouwen is in regionale samenwerking, maar dat de praktijk weerbarstiger is. Het regionale overleg speelt zich bijvoorbeeld vaak af op het niveau van burgemeesters, terwijl loketmedewerkers en schepenen van wonen en energie net de dagelijkse werking en de lokale noden goed kennen. Hun perspectieven moeten dus mee richting geven aan de afspraken. Ook bestaande samenwerkingsverbanden komen onder druk te staan. Historische, vaak informele afspraken volstaan niet langer wanneer middelen schaarser worden en verantwoordelijkheden duidelijker moeten worden verdeeld. Extra investeren in energieadvies en begeleiding kan waardevol zijn, maar vraagt een afweging tussen de benodigde inzet en de meerwaarde voor inwoners. Daarnaast is er een belangrijke sociale uitdaging. Bereikt het loket ook inwoners die vandaag moeilijk hun weg vinden naar ondersteuning? Renovatie- en energiemaatregelen dreigen bestaande ongelijkheden te versterken wanneer vooral mondige en kapitaalkrachtige inwoners er gebruik van maken. Een toegankelijk loket vraagt daarom meer dan een goede samenwerking tussen woon- en energiediensten. Ook sociale diensten, het OCMW en lokale partners, zoals armoedeorganisaties, moeten betrokken worden.

Om het geïntegreerd loket goed te organiseren, moeten gemeenten een aantal belangrijke keuzes maken. Het gaat onder meer om: 1. De taakverdeling: welke taken neemt de gemeente zelf op en welke worden opgenomen door het Energiehuis of het IGS? 2. De investering: komt er bijkomende inzet op energieadvies en begeleiding, en biedt het bonusdienstenbudget voor collectieve renovatie daarbij voldoende meerwaarde? 3. De praktische organisatie: hoe verloopt de dienstverlening, van het eerste contact en de doorverwijzing tot gegevensuitwisseling en communicatie? 4. De sociale toegankelijkheid: hoe bereikt het loket ook kwetsbare inwoners en hoe zorgt het voor een warme doorverwijzing naar de juiste ondersteuning? 5. De besluitvorming: wie moet wanneer betrokken worden en welke afspraken moeten door het college of de gemeenteraad worden goedgekeurd om de deadline van 30 september 2027 te halen?

Levuur helpt gemeenten, IGS-projecten en Energiehuizen om de organisatie van het geïntegreerd woon- en energieloket en de samenwerking errond vorm te geven. We brengen de juiste partners en perspectieven samen, maken keuzes bespreekbaar en begeleiden het traject van eerste verkenning tot concrete afspraken. Daarbij bouwen we voort op onze ervaring met regionale samenwerking in klimaat- en energiebeleid en met leertrajecten rond sociaal rechtvaardig klimaatbeleid voor lokale besturen.